VAN ‘GASERFGOED’ OP DE KAART NAAR ‘GASERF’ GOED OP DE KAART
Ter indiening van de open call ‘Gaserfgoed op de kaart’ van de Landschapswerkplaats, Universiteit Utrecht en EPIQ hebben STUDIOpnt, Observatorium en Studio Grondwerk het concept ‘Gaserf’ ontwikkeld. De gehele indiening is te zien in de PDF.
SPOREN IN HET LANDSCHAP
Groningen kent een rijk industrieel erfgoed. Van steen-, stro- en kartonfabrieken in de 19e en 20e eeuw naar de gaswinning en misschien ligt het toekomstig erfgoed wel in de Eemshaven. Daarnaast heeft Groningen ook landschappelijk erfgoed in de vorm van wierden, borgen, diepen, maren en dijken.
Zoals echter in Nederland traditie lijkt te zijn, is ook Groningen goed geweest in het laten verdwijnen van dit erfgoed. De sporen zijn slechts zichtbaar voor degene die het nog wil zien. Sporen van oude wierden die zijn afgegraven, zijn zichtbaar in de structuur van de oude dorpen. Slapende dijken, borgfunderingen en afgetiggelde percelen van waar ooit steenfabrieken hebben gestaan zijn zichtbaar in lichte hoogteverschillen in het landschap. De voormalige gaswinningslocaties lijken hetzelfde lot te ondergaan. Ze worden haast met een plastische chirurgie aangepakt en hersteld - het worden onderhuidse littekens in het landschap, nog nauwelijks herkenbaar.
Gaswinningslocaties zijn in afstand en in tijd unieke sporen in het landschap. Ontstaan door gas, dat 300 miljoen jaar geleden in het moedergesteente in de grond werd opgeslagen, markeren gaslocaties een bijzondere geologische specialiteit op drie kilometer diepte. Gaslocaties op maaiveldniveau zijn net als wierden en dijken plekken gemaakt door de mens. De wisselwerking tussen de geologische tijdlaag en het ingenieursdenken maakt de collectie aan gaslocaties uniek in Groningen en in Nederland.
GASERF
Gaserven zijn uitnodigingen om de lange doorgaande wegen van Groningen te verlaten en een landschap te betreden van veelkleurige aarde, de veranderende horizon en waar de wijde hemel over het verre land koepelt.
RONDOM OMLIJSTING
Wat als we de sporen in het landschap gebruiken en vastleggen door elke gaswinningslocatie (opgeruimd of niet) een bijzondere lijst geven? Een wandelpad, tussen het gasveld en de afbakende sloten in. De lijst geeft vorm aan het ‘gaserf’. De invulling van het wandelpad - in de lijst - wordt per locatie zoveel mogelijk met de direct omwonenden bepaald. De lokale bewoners weten tenslotte het beste waar ze eventueel behoefte aan hebben.
Zoals Thijs van Spaandonk (College van Rijksadviseurs) in zijn vitriviuslezing ook aangeeft: ‘Gemeenschappen kennen hun behoeftes en hebben dromen over de toekomst van de plek waar ze leven. (…) Niemand anders dan de gemeenschappen zijn in staat te verwoorden wat de cultuur van een buurt, wijk of gebied is. Hoe zij denken over de toekomst is altijd geworteld in de culturele waarden van de plek, haar verhalen en gebruiken. Wie de toekomst serieus neemt moet dus de gemeenschap serieus nemen.’
De lijst van een gaserf wordt ingericht als een wandelplek door het aanleggen van een Gaserfpad, met vergroening en afgebakend middels de bestaande sloten die het gaserf markeren in het landschap. Elk Gaserfpad krijgt een eigen karakter door aan te sluiten op locatie specifieke uitzichtpunten en herkenningspunten in het landschap. Een Gaserfpad sluit aan op bestaande wandel- en fiets paden en kan verder worden ingericht met ideeën van lokale bewoners.
HERINNERINGSWANDELING
Zoals de wereld verandert, zo verandert ook het landschap. Wat als we ook de tijd nemen voor verandering? Wat als we een ritueel hebben om te rouwen, te verwerken, te erkennen en los te laten? Wandelen heeft een positief effect op stress, werkt reflecterend en geef mentale ruimte. We introduceren een herinneringswandeling om verhalen op te halen, te tonen en door te geven aan nieuwe generaties. De lijst vormt een pad om te bewandelen en afscheid te nemen van de gaswinningslocaties, om te rouwen om de geschiedenis maar ook om hoop te zien voor een nieuwe toekomst. Een herinneringswandeling die omwonenden jaarlijks met elkaar kunnen beleven, waar toeristen kennismaken met het gaserfgoed en een plek waar een dagelijks ommetje gemaakt kan worden.
BINNENIN DE OMLIJSTING
Het gaserf wordt gemarkeerd door de lijst maar vormt een volledig erf met de grond binnen de lijst. Deze grond gaat terug naar landbouw, precies zoals in het contract met de NAM is afgesproken. Aardappelen, strokenteelt of misschien wel een waterberging. Maar wanneer grondeigenaren iets anders willen, is er binnen de lijst ook ruimte voor een park, een speeltuin, een mini-camping of een groot kunstwerk
De gehele indiening is te zien in de PDF.
